ABD’de akaryakıt krizi derinleşiyor: Benzin 5 doları aştı, ekonomi baskı altında
Orta Doğu’da tırmanan gerilim, küresel enerji piyasalarını sarsarken etkileri ABD ekonomisinde doğrudan hissedilmeye başladı. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, petrol arzını sekteye uğratarak akaryakıt fiyatlarını hızla yukarı çekti. ABD’nin bazı eyaletlerinde benzinin galon fiyatının 5 doları aşması, krizin günlük yaşama yansımasının en somut göstergesi oldu.
FİYATLAR HIZLA YÜKSELDİ
Global Petrol Prices verilerine göre, çatışmaların başlamasından Nisan ayı başına kadar ABD’de:
Petrol fiyatları yüzde 31
Motorin fiyatları ise yüzde 41 oranında artış gösterdi.
Artan enerji maliyetleri, özellikle bahar ekim döneminde olan tarım sektörü başta olmak üzere üretici, perakendeci ve tüketiciler üzerinde ciddi baskı oluşturdu.
ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI YETERLİ OLMADI
ABD, günlük 21,6 milyon varillik üretim kapasitesiyle dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri konumunda bulunuyor. Ancak küresel fiyatlama sistemi nedeniyle bu üretim gücü, iç piyasayı dış şoklardan tamamen koruyamıyor.
Her ne kadar ABD ithalatının büyük bölümü Kanada ve Meksika’dan sağlansa da küresel arz zincirindeki herhangi bir kırılma, doğrudan iç fiyatlara yansıyor. Ayrıca ABD’nin hafif petrol üretip ihraç etmesi, buna karşılık rafinerilerin ağır petrole bağımlı olması, yapısal bir çelişki yaratıyor.
STAGFLASYON RİSKİ GÜÇLENİYOR
Enerji fiyatlarındaki artış, ABD ekonomisinde stagflasyon endişelerini yeniden gündeme taşıdı. ABD Merkez Bankası (Fed), bu süreçte oldukça zor bir dengeyle karşı karşıya kaldı.
Fed Başkanı Jerome Powell, enflasyon düşmeden faiz indirimi yapılmayacağını açıklayarak faizleri yüzde 3,5-3,75 bandında sabit tuttu. Ancak piyasalarda enflasyon beklentileri yükselmeye devam ediyor.
Finansal göstergeler de bu baskıyı yansıtıyor:
10 yıllık tahvil faizleri yüzde 4,4’ün üzerine çıktı
S&P 500 yüzde 2,2 değer kaybetti
Dow Jones yüzde 4 geriledi
VIX endeksi yüzde 11,7 yükseldi
Dolar Endeksi güç kazandı
HÜKÜMETTEN ACİL ÖNLEMLER
ABD yönetimi, artan fiyat baskısını hafifletmek için bir dizi önlem devreye aldı. Bu kapsamda:
Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varil piyasaya sürüldü
Yakıt düzenlemeleri geçici olarak esnetildi
Yüzde 15 etanol karışımlı benzin satışına izin verildi
Deniz taşımacılığında geçici yasal esneklik sağlandı
Ancak bu adımların kalıcı bir çözüm üretip üretmeyeceği tartışma konusu olmaya devam ediyor.
KÜRESEL RİSK SENARYOLARI
Krizin seyrine ilişkin uluslararası kurumların değerlendirmeleri, belirsizliğin sürdüğünü gösteriyor. Uluslararası Enerji Ajansı, Uluslararası Para Fonu ve büyük finans kuruluşlarının analizlerine göre üç temel senaryo öne çıkıyor:
İyimser senaryo: Ateşkes kalıcı olur, fiyatlar 85-95 dolar bandına geriler
Orta senaryo: Çatışmalar birkaç ay sürer, fiyatlar 110-130 dolar aralığında kalır
Kötümser senaryo: Arz ciddi zarar görür, petrol 150 doların üzerine çıkar
Son senaryo, 1970’lerdeki küresel petrol krizine benzer bir ekonomik şok anlamına gelebilir.
ATEŞKES BELİRSİZLİĞİ SÜRÜYOR
ABD Başkanı Donald Trump, 7 Nisan’da ilan edilen geçici ateşkesi süresiz uzattığını duyursa da, kalıcı bir barışın sağlanıp sağlanamayacağı belirsizliğini koruyor.
En kritik soru ise, Hürmüz Boğazı üzerinden enerji sevkiyatının ne zaman ve ne ölçüde normale döneceği.
ABD EKONOMİSİ, KÜRESEL ŞOKLARA DAYANIKLI DEĞİL
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, ABD ekonomisinin küresel şoklara karşı ne kadar hassas olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Hürmüz krizinin seyri, yalnızca enerji piyasalarını değil, enflasyondan büyümeye kadar geniş bir ekonomik dengeyi belirlemeye devam edecek.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
